Waarom Nederlanders goed horen, maar slecht luisteren

terug naar overzicht

Afgelopen weekend bleef Nederland gelukkig massaal thuis, maar pas nadat de regering had gedreigd met een totale lockdown als iedereen weer zo nodig naar het strand, het bos of de bouwmarkt moest. Waarom Nederlanders slechter luisteren dan de rest van de wereld, lees je hier!

Onze VOC-mentaliteit zit nog diep
In België, Frankrijk, Spanje en Duitsland werden de corona-maatregelen meteen strikt opgevolgd en zag je geen hond meer op straat. Maar bij ons duurde het iets langer voordat het kwartje viel. Dat komt door onze koopmansmoraal. Of VOC-mentaliteit, zoals onze ex-premier Jan-Peter Balkenende het ooit gloeiend van trots noemde. Al sinds het einde van de Middeleeuwen is Nederland gebouwd op het principe van onafhankelijkheid en gelijkheid. De kooplieden die in Nederland als ‘gewone burgers’ aan de macht kwamen, hebben ons het idee gegeven dat alles mogelijk is en dat we zelf wel bepalen wat er met ons leven gebeurt.

We hebben moeite met gezag
Deze mentaliteit maakt dat we een ondernemend en creatief volkje zijn. Maar het betekent ook dat we moeite hebben met gezag. ‘Wie denk je wel dat je bent? Dat beslis ik zelf wel’ is een typerende reactie als iemand onze vrijheid wil inperken. Wij zijn de baas over ons eigen leven en wat de rest doet, moeten ze zelf weten. In vergelijking met andere landen hebben we weinig gevoel voor het algemeen sociaal belang. Wij zijn immers individualisten en niet afhankelijk van een groep.

Onze cultuur staat op z’n kop
Behalve in unieke en totaal onverwachte situaties zoals deze. Het coronavirus zet onze mentaliteit en cultuur volledig op zijn kop. Nu moeten we samenwerken en braaf de regels volgen, zodat we er met z’n allen uitkomen. Ook als je zelf niet zoveel risico loopt, omdat je bijvoorbeeld heel gezond bent. En dat is verdomde lastig. Zeker voor ons Nederlanders. Want wij gaan altijd in discussie met gezagsdragers en verwachten een uitleg die ons goed uitkomt. Dat moet je eens proberen bij een politie-agent in Frankrijk als je een bekeuring krijgt…

We hebben geen vat op corona
Om het coronavirus tegen te gaan, zijn drastische maatregelen nodig die onze vrijheid flink inperken. En dát zijn we niet gewend in Nederland. Waar in andere landen door een sterkere hiërarchie meer acceptatie is voor besluiten van bovenaf, zijn wij gewend om zelf te beslissen. Of in ieder geval een stem te hebben in de discussie. Maar dit is niet iets wat we zelf kunnen beslissen of beïnvloeden. Daarvoor staat het te ver af van ons normale beeld van de werkelijkheid. We kunnen dit simpelweg niet bevatten.

Zonder risico geen succes, toch?
Daar komt bij dat het ziektebeeld van het coronavirus en de berichtgeving eromheen ernstig is. Zo ernstig dat het moeilijk te accepteren is dat het echt waar is, ook al is het vertrouwen in de overheid en de pers in Nederland hoog. We willen het eigenlijk niet geloven en grijpen daarom alle argumenten aan die aangeven dat het wel meevalt. Die bevestigen namelijk het beeld wat wij onszelf voorhouden: dat wel goedkomt en het snel voorbij zal zijn. Bovendien zijn wij een onzekerheid accepterend volk. Ook dat zit in onze ondernemersaard. Immers, zonder risico geen succes, toch? We laten ons niet zo snel bang maken.

Gewoontedieren op zoek naar stabiliteit
Deze houding komt nu niet zo goed uit. Want het komt niet zomaar goed, risico nemen mag niet en het gaat ook nog maanden duren. Dat is een bittere pil. Want het betekent dat we ons gedrag rigoureus moeten veranderen. En juist dat is ontzettend moeilijk, want we zijn gewoontedieren. Dat kopje koffie op het station, voordat je elke dag in diezelfde trein stapt. Tennissen op woensdagavond. De vrijdagmiddagborrel. Allemaal vaste gewoonten die ons rust en stabiliteit geven, zonder dat we erbij na hoeven denken.

Alles staat nu op losse schroeven
Die natuurlijke behoefte om aan onze ‘normale’ gedragspatronen vast te houden, maakt het extra moeilijk om te veranderen. Want het moet niet alleen snel, maar ook nog eens allemaal tegelijkertijd. Het is alsof je in één week een nieuwe baan krijgt, door een blessure geveld wordt en naar een nieuwe stad gaat verhuizen waar je nog niemand kent. Alles staat op losse schroeven en niemand weet hoe het verder moet.

Niet opgeven maar aanpassen
Eén manier om hiermee om te gaan, is je vaste gewoontes niet opgeven maar aanpassen. Ik vind het bijvoorbeeld heerlijk om een paar keer per week te dansen. Dat kan natuurlijk niet thuis, in sociaal isolement en met 1.5 meter afstand. Maar al binnen een paar dagen geven dansdocenten van over de hele wereld online danslessen, die je in je eentje kunt volgen. Zo blijft mijn passie voor dansen nog steeds een manier om lekker te ontspannen.

Gebruik je oer-Hollandse gezonde verstand
Zo zijn er vele manieren om deze situatie en de maatregelen die erbij horen te accepteren en realiseren. Laten we deze manieren proberen te vinden en toe te passen, door ons oer-Hollandse gezonde verstand te gebruiken en onze ondernemersgeest en creativiteit in te zetten. Want daar zijn wij in Nederland dan weer wél goed in!